Minke de Vries werd in 1929 in Wassenaar (NL) geboren en behoorde van huis uit tot de Nederlandse Hervormde Kerk. Haar zeer gelovige moeder was afkomstig van het eiland Texel (Noord-Holland) en was onderwijzeres. Ze had, zoals verschillende familieleden, zwakke zenuwen en kon heel onrechtvaardig op situaties reageren. Haar vader, een timmerman, was afkomstig uit Friesland en geboren uit een doopsgezinde vader, in de traditie van de ‘wederdopers’ van Menno Simons, en een hervormde moeder.

Minkes ouders waren eenvoudige maar goed ontwikkelde mensen die zich voor veel dingen interesseerden.  Zo lang er geen kinderen waren werkte moeder als onderwijzeres en schreef ze vaak in haar dagboek. Minke was de oudste dochter naar wie lang uitgekeken was. Niet alleen dit feit heeft een stempel gedrukt op haar vroege kindertijd maar ook de geboorte van haar jongere broer Jan, die de oogappel werd van haar moeder. Bovendien waren twee kleine kinderen eigenlijk te veel voor moeders zwakke zenuwen. Zo belandde Minke toen ze 3 of 4 jaar was, op een kinder-bewaarschool, waar ze zich geestelijk verlamd en helemaal aan zichzelf overgeleverd voelde.

De familie woonde in een kleine woning in het dorp, dicht bij de zee, aan de voet van de duinen. De kinderen waren dan ook heel vaak buiten in de natuur. Minkes moeder bleef kampen met heimwee naar de weidsheid van Texel. Zo werd er na jaren van verlangen een container als vakantiewoning ingericht en naar Texel gebracht. Bij het jaarlijks bezoek aan de grootouders stelde Minke vast, dat die sommige godsdienstige praktijken streng onderhielden, zoals ‘de dag des Heren’, waardoor ze zich op zondag verschrikkelijk verveelde.

De relatie van haar ouders was niet altijd harmonieus, ze hadden tegengestelde temperamenten, moeder extravert, vader soms erg gesloten. Beiden werden bovendien gauw driftig, de kinderen overigens ook. Maar na elke ruzie verzoenden vader en moeder zich weer met elkaar. Taferelen van hoe ze na een flinke ruzie elkaar lang in de armen hielden en omhelsden maakten veel indruk op Minke. In haar verdere leven bleef het feit dat er altijd echte verzoening en vergeving mogelijk was, ondanks alle spanningen, heel belangrijk en dat wat eenmaal vergeven was niet meer ter sprake kwam. Maar het permanent onzekere klimaat binnen het gezin heeft haar niettemin sterk beïnvloed: ik was altijd bang dat het uitbrak!

Haar vader ging heel trouw ter kerke en werd zelfs ouderling. Ze waren een ‘goed hervormd’ gezin. De kinderen mochten kiezen: Jan ging met moeder mee naar de zondagsschool en Minke samen met haar vader naar de dienst. Vóór het eten was er altijd een kort moment van gebed of stilte. Na het middageten werd een stukje voorgelezen uit de Bijbel en baden ze samen het Onze Vader. De Here was voelbaar aanwezig. Moeder praatte daar meer over dan vader. De kinderen werden behoorlijk vrij gelaten, maar er wachtte wel een strenge straf als er grenzen overschreden werden.

Enkele vrouwen uit de Eglise Réformée, de Dames de Morges organiseerden sinds 1931, in Grandchamp (Franstalig Zwitserland), bezinningsdagen vanuit de protestantse traditie. De behoefte aan een vaste kern stimuleerde soeur Marguerite (verpleegkundige en ongehuwd), soeur Marthe (uit het plaatselijke weeshuis) en soeur Irène (daartoe aangezet door de predikant van Genève) om er in 1940 een gemeenschap te stichten. In 1943 vroegen zij Geneviève Micheli (dochter van een katholieke vader en een hervormde moeder) de eerste ‘moeder’ te worden van de nieuw ontstane communauteit. Ook al waren de zusters sterk verschillend, ze waren gelijkgestemd in hun verlangen om Christus te volgen en de Kerk te dienen. Ze herontdekten een monastiek geïnspireerd gemeenschapsleven. Tot 1957 waren de meeste zusters hervormd, daarna ook Luthers. Samen met Lutheranen, Anglicanen en Orthodoxen richtten zij de werkgroep Kerk en Liturgie op die een klein getijdenboek met gebeden voor elke dag samenstelde.

Minke studeerde klassieke talen en kerkgeschiedenis in Leiden.  Na haar studies in 1958 liet ze in Nederland alles achter en volgde haar verlangen om voor God te leven en vertrok naar de gemeenschap te Grandchamp. Tijdens haar doop en professie werd de paastekst  gezongen ‘In Christus gedoopt, bent u nu met Christus bekleed – Galaten 3:26’. In 1961 kwamen de eerste Duitse zusters in Grandchamp aan, wat  een hele ommekeer was na de verschrikkingen van de oorlog.  Hoe moest ze de haat in haar hart naar de Duitsers toe overwinnen en samen wonen, vroeg zuster Minke zich af. Net het zoeken naar die verzoenende kracht was het fundament van de gemeenschap.

Na haar werk als novicenmeesteres en assistente van de stichteres, werd Minke van 1970 tot 1999  priorin van deze internationale  oecumenische zustergemeenschap, verbonden aan de Église Réformée van Neuchâtel (Zwitserland). Wat haar vooral interesseerde waren de onverwachte ontmoetingen die het leven meebracht, het verlangen om een verscheurde wereld te helen en eenheid onder de christenen te bevorderen. Zij zag Gods menslievendheid als de krachtbron in alle levensituaties. De gemeenschap vertegenwoordigde voor haar een spirituele weg binnen het protestantisme.

De gemeenschap was beïnvloed door de regel van Taizé. Centraal stond de lofprijzing en de ‘eenvoud’ bij het zoeken naar een evenwicht  tussen aandacht voor God en aandacht voor de medemens, in een verlangen naar een Kerk die zichtbaar één is. Grandchamp was tevens geïnspireerd door de eerste Lutherse diakonessen in Kaiserwerth (zie Kerkbrief mei 2025) die de nadruk legden op gebed, sociale dienstverlening en ontmoeting.

De communauteit telt vandaag de dag een vijftigtal zusters uit meerdere kerken van de reformatie en afkomstig uit verschillende landen. De oecumenische en spirituele uitstraling van Grandchamp vindt erkenning ook ver buiten de geografische en confessionele grenzen (https://www.grandchamp.org/nl/ ).

Minke heeft tijdens de periode als priorin meegewerkt aan een pelgrimstocht voor de vrede in het Heilig Land, bezocht regelmatig Imshausen (een Duitse protestantse communauteit van broeders en zusters met wie ze zich sterk verbonden voelde), de kleine zusteroase in de woestijn van Algerije, nam deel aan conferenties rond ‘Vrouw en geloof’ in Woudsend (Friesland) en de Assemblée van de Werelraad der Kerken. Zij deed dat telkens met heel veel liefde, vergevingsgezindheid en in gezamenlijk gebed. Ze is auteur van vele boeken.

Minke de Vries overleed op 19 oktober 2013 op 84-jarige leeftijd in Grandchamp.

 

Er staat een interview uit 2010 met zuster Minke op het internet: https://soundcloud.com/joopvanderelst/ontmoeting-minke-de-vries

 

Beeld: ideogram AI – Foto genomen uit het boek: Mijn leven in Grandchamp – Minke de Vries

 

Josiane Tytens

In Kerbrief, gemeente Gent-Centrum